piątek, 23 września 2016

Fantasy - bajka czy poważna lektura?

Jeśli słyszymy słowo "fantasy" to od razu mamy przed oczami różne fantastyczne stworzenia i wymyślone historie, będące tworem bujnej wyobraźni autora. Każdy może wymienić chociaż jedną książkę mieszczącą się w konwencjach fantastyki. Oczywistą odpowiedzią jest "Władca Pierścieni" autorstwa brytyjskiego pisarza J.R.R. Tolkiena. Nie bez powodu to właśnie ona nasuwa się na myśl, gdyż daje początek całemu gatunkowi fantasy. Pisarz nie pisał jej jednak dla dzieci, ale dla dorosłych. Zawarta w niej filozofia i różne motywy zostały zręcznie ukryte za magiczną otoczką krasnoludów, elfów i hobbitów. Czy zatem jest to zwykła bajka? Biorąc pod uwagę dojrzałą narrację - zdecydowanie nie. Co więcej, jest to książka poważna, niosąca ze sobą konkretne przesłanie. Podobnie jest z większością książek fantasy, kierowanych do każdego człowieka. Zawierają w sobie treść godną najlepszych dzieł sztuki, co powoduje, że stają się dobrym źródłem inspiracji nie tylko dla osób niedojrzałych, ale przede wszystkim dla myślących dorosłych!


Fantasy jest w istocie poważnym gatunkiem, chociaż często mylnie określany jako literatura dla "dużych" dzieci. Dzieje się tak ze względu na samą konwencję, w której aż roi się od baśniowych stworów. Od krasnoludów, elfów i hobbitów, do bardziej wymyślnych stworzeń, których nie powstydziłby się sam autor "Świata Dysku" - Terry Pratchett. Ten niezwykle ciekawy autor jest idealnym przykładem twórcy magicznego, ale też groteskowego świata, który stara się przekazać nam za pomocą żartów i humoru, pewne aluzje polityczne i kulturowe. Cały cykl zawiera wiele pozycji, więc odnalezienie wszystkich zajmuje masę czasu, chociaż zdecydowanie warto to zrobić. Zawarte są tam nie tylko nawiązania do sztuki i kultury, ale też do nauki i filozofii! Zostały zręcznie wplecione w treść, co czyni je jeszcze ciekawszymi. Pratchett to przykład współczesnego (niestety już nie żyjącego) pisarza fantasy, który po raz kolejny podkreśla ważną rolę tego gatunku w kształtowaniu świadomości ludzkiej i popkultury. Jak ważny jest to element naszej kultury, potwierdzają rzesze fanów. Praktycznie każda bardziej znana książka z tego gatunków, ma ich całe mnóstwo. Składają się na to całe portale dyskusyjne, spotkania czy zjazdy. Najbardziej znanymi przejawami zainteresowania fantasy, które docierają do osób zupełnie tym nie zainteresowanych, są konwenty fantasy. Dochodzi do nich na całym świecie. Zjeżdżają się wówczas całe rzesze wielkich fanów tego gatunku, którzy przebrani w stroje bohaterów z ich ulubionych książek, spotykają się, by wspólnie spędzić czas, pobawić się i podyskutować. Nie są to jednak żadne rozróby, ale kulturalne imprezy. Potwierdza to, że tacy hobbyści to ludzie inteligentni, a nie jak niektórzy sądzą - niedojrzałe osoby. Mimo że najbardziej znani twórcy światów fantasy to obcokrajowcy, na naszym polskim podwórku jest też dużo autorów, którzy są niezwykle popularni. Zdecydowanie do najpopularniejszych należy Andrzej Sapkowski, twórca legendarnego "Wiedźmina". Nikt nie może powiedzieć, że jest to książka dla dzieci, gdyż porusza wiele tematów, do których zrozumienia potrzebna jest znajomość licznych tematów społecznych i kulturowych. Podobnie jak w przypadku Tolkiena i Pratchetta, poruszone są tutaj motywy filozoficzne, polityczne i społeczne. Całość okraszona wspaniałymi dialogami i ciętym dowcipem, pozwala na refleksję nad człowiekiem i własnym życiem - a przecież o to chodzi w arcydziełach! Przykładów dojrzałości fantasy można podawać dziesiątki, tak samo jak wartość, którą niosą ze sobą dzieła z tego gatunku. Nawet sami autorzy są niezwykle znani, bo kto nie słyszał o Rowling, George'u Martinie czy C.S. Lewisie - autorze Narnii? A to jedynie ci najpopularniejsi. Twórców tego gatunku jest o wiele więcej, a część z nich to prawdziwe talenty czekające na wybicie się. Gdyby chodziło o coś niepoważnego, to nikt nie poświęcałby temu czasu, a przecież widać rosnące zainteresowanie. Jak to możliwe? Najwidoczniej u podstaw fantasy leżą solidne fundamenty w naszej kulturze, które powodują, że wymyślone światy są tak uniwersalne. Ostatnimi czasy wdarły się one także do głównego nurtu popkultury, poprzez udane ekranizacje "Władcy Pierścieni" czy robiący furorę serial "Gra o Tron". Także rozrywka w postaci gier komputerowych jest przesiąknięta fantasy, co widać na przykładzie polskiej gry "Wiedźmin". Wszystko to powoduje, że każdy zna memy czy postacie z największych opowieści fantasy, które oprócz zwyczajnej rozrywki, mogą dostarczyć inspiracji czy poważnej refleksji, co nie zawsze cechuje klimaty show businessu.


Za taką sytuację odpowiada przede wszystkim sama geneza fantasy, której korzenie biorą się od starych legend i podań ludowych. Wplecione są zatem motywy z mitologii chociażby greckiej czy rzymskiej. Zdecydowanie przeważają jednak te wzięte z legend anglosaskich, arturiańskich i germańskich. Nie brakuje także naszych rodzimych, słowiańskich wątków, które zostały upowszechnione m.in. przez Andrzeja Sapkowskiego. Dotrwały do naszych czasów za pośrednictwem podań ludowych i romantyzmu, dzięki czemu znamy je po dziś dzień. Dodaje to także realności całemu gatunkowi, gdyż wszystkie baśniowe motywy nie są tylko wymysłem autora, ale mają swoje korzenie w naszej kulturze i historii. Nie są to jednak nudne, monotonne wątki, ale pewne uniwersalne motywy, które przekazywane przez stulecia, zostały szeroko wykorzystane w fantastyce. Stąd też charakterystyczne wśród książek z tego gatunku opowieści o żądzy władzy, sławie, zdradzie, wojnie czy zazdrości. Ta uniwersalność powoduje, że niezależnie od pochodzenia, każdy czytelnik znajdzie coś cennego dla siebie. Rosnące zainteresowanie fantasy, biorące swój początek od książek, poprzez ekranizacje, gry komputerowe, a w końcu całe konwenty i spotkania fanów, sprawiają, że mamy do czynienia z poważnym zjawiskiem. W porównaniu do mniej ambitnych tworów, które cały czas obserwujemy, fantasy poprzez dojrzałą narrację, ciekawe treści i nierzadko aluzje do obecnej sytuacji społecznej, zdecydowanie się wybija. Dostarcza tym samym inspiracji do dalszego rozwoju tego gatunku i sprawia, że mamy do czynienia z poważnym nurtem, który często wywołuje zadumę i refleksję u odbiorców. Ostatecznie potwierdza także swoją nieszkodliwość, a przez szeroki wpływ na społeczeństwo, ma szansę, żeby promować pewne uniwersalne treści dzięki rozrywce. Tym samym wysuwa się na ważne źródło kultury, które spokojnie może nieść kaganek oświaty wśród szerokiej rzeszy ludzi.

Źródło grafik - Google grafiki.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz